» » Tarixdə bu gün - 3 noyabr

Tarixdə bu gün - 3 noyabr

Müəllif: Vüsal от 3-11-2017, 00:15
 
3 noyabr

İlin 307-ci günü
İlin sonuna 58 gün qalır.

Mühüm hadisələr:

1928 — Türkiyə ərəb qrafikli əlifbadan latın qrafikli əlifbaya keçmişdir.

1996 — Türkiyənin tarixində dərin iz buraxan "Susurluq qəzası" baş vermişdir.
 
Doğum günləri:
 
Tarixdə bu gün - 3 noyabr1869 — Akademik, rus şərqşünaslıq məktəbinin banilərindən biri olan Vasili Vladimiroviç Bartold Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur.
O, Peterburq Universitetinin Şərq dilləri fakültəsinə daxil olmuş və 1891-ci ildə oranı bitirmişdir. Həmin ildə də elmi – pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır.
Vasili Vladimiroviç Bartold 1930-cu il avqust ayının 19-da Sankt-Peterburq şəhərində vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Yaxın və Orta Şərq xalqlarının tarixi, coğrafiyası, mədəniyyəti, ədəbiyyatı və dininə aid 400-dən çox əsəri vardır.
Bartold rus şərqşünaslıq məktəbinin banilərindəndir.
1899-1900-cü illərdə yaratdığı "Türküstan monqol istilası dövründə" əsərinə görə ona "Şərq tarixi üzrə "doktor" elmi dərəcəsi verildi.
Bartold islam dini tarixinə dair əsərlərində ərəb və qərbi Avropa alimlərinin islam dininə münasibətlərinə tənqidi yanaşaraq, islam dini haqqında geniş material toplayıb, dinin yaranması və yayılması tarixi haqqında yeni görüşlərini ortaya qoymuşdur.
Bartold qədim slavyanlardan yazan ərəb müəlliflərinin əsərləri üzərində yorulmadan və məhsuldar işləmişdir.
1917-ci ildən isə "Müsəlman dünyası" jurnalını nəşr etdirmişdir.
1924-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində "Türk-tatar xalqları tarixi" kursundan mühazirələr oxuyub.
1926-cı ilin martında Bakıda keçirilən I Ümumittifaq Türkoloji qurultayda da iştirak etmişdir.
"Türküstan monqol istilası dövründə” (2 cilddə, 1898-1900), "Avropa və Rusiyada Şərqin öyrənilməsi tarixi” (1911, 2-ci nəşr 1925), "Uluqbəy və onun dövrü” (1918), "İslam” (1918), "Türküstan tarixi” (1922), "Müsəlman aləmi” (1922), "İran. Tarixi icmal” (1926) və s. əsərləri vardır.
Onun bir çox əsəri ingilis, alman, türk və s. dillərə tərcümə edilmişdir.
"İslam” ensiklopediyasında dərc olunmuş bir sıra məqalənin müəllifi olmuşdur. Azərbaycan tarixi, folkloru və ədəbiyyatı haqqında tədqiqatları var.
1950-ci ildə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutu Bartoldun rus dilinə tərcümə etdiyi "Dədə Qorqud" dastanını çap etdirmişdir.

Tarixdə bu gün - 3 noyabr1938 — Azərbaycan rejissoru, operator, ssenari müəllifi, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti Vaqif Qulam oğlu Behbudov Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Vaqif Behbudov 1961-ci ildə Sank-Peterburq Dövlət Kino və Televiziya Universiteti bitirmişdir. Azərbaycan Televiziyasında cizgi filmləri istehsalının təməlini qoymuşdur. Əvvəlcə kinooperator, daha sonra isə kinorejissor kimi filmlər çəkmişdir.
”Gözlük”, "Danışan işıqlar” "Qırmızılar, qaralar və başqaları”, "İlham” "Göyçək Fatma”,”Ustalar, qızıl əllər”, "Yayın bir günündə”, "Sağ ol dostum”, "Basatın igidliyi” "Xeyirli nağıl”, "Qız qalası”, "Qurbanəli bəy” "Qara leylək”, "Sehirli çıraq”, "Başlanğıc”, "Analar və laylalar” cizgi filmlərinin rejissoru və operatoru olmuşdur. V.Behbudov operator olaraq "Üzeyir Hacıbəyov”, "Bizim Şamama”, "Təsnif”, "Şövkət Ələkbərova” və s. sənədli filmlərdə işləmişdir. Rejissor kimi "Nailə”, "Kamil”, "Özümlə heç nə aparmayacağam”(Əzizə Cəfərzadə), "Əbədi zirvə”, "Müslüm Maqomayev -55”, "Mənlə mən arasında”, "Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik orqanları”, "Sənsiz”, "Bakı-SOS uşaq kəndi”, "Bağlı qapı” (Akademik Əziz Əliyev), "Sənsiz” (Akademik Zərifə Əliyeva), "Kərpickəsən kişi”, "İlmələrdə yaşayan həyat” (rəssam Kamil Əliyev), "Sirli səlnamələr” "Girdiman”, "Yeraltı şəhərin izi ilə” "Lahıc”, "Azərtac-85”, "Bakı SOS uşaq kəndi” sənədli filmlərini çəkmişdir. Müəllifi olduğu cizgi filmlərindən altısı Beynəlxalq Televiziya Filmləri Festivalında Priz və Mükafatlara layiq görülmüşdür.
Dövlət və "Humay” Mükafatları Laureatı, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsüdür.
 
Tarixdə bu gün - 3 noyabr1942— Tbb elmləri doktoru, Ukrayna Diplomdansonrakı Təhsil Milli Tibb Akademiyasının torakal cərrahiyyə və pulmonologiya kafedrasının professoru Məmməd Mənsur oğlu Bağırov
Gədəbəy rayonunun Qaraməmmədli kəndində anadan olmuşdur. 1964-cü ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini bitirərək 1968-ci ilədək Gəncə şəhərində cərrah işləmişdir. 1968-1972-ci illərdə Kiyev həkimlərin ixtisasartırma institutunda cərrahiyyə kafedrasının aspirantı olmuşdur. 1972-ci ildə elmi işini müdafiə edərək elmlər namizədi dərəcəsi almışdır. 1972-1986-cı illərdə həmin institutda çalışmışdır. 1988-ci ildə "Traxeya xəstəliklərinin cərrahi müalicəsi” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
M.Bağırov 1977-ci ildən cərrahların, pulmonoloqların və bronxoloqların hazırlanması istiqamətində əmək sərf edir. O, pulmonologiya və torakal cərrahiyyə üzrə metodik vəsaitlərin müəllifidir. Onun dəstəyi ilə həkimlərin tədrisi üçün müvafiq kompüter proqramı hazırlanmışdır.
Professor M.Bağırov rekonstruktiv torakal cərrahiyyə üzrə dünyada aparıcı mütəxəssislərdən sayılır. Onun nailiyyətləri 300-dən çox elmi işdə əksini tapmışdır. Professorun 6 monoqrafiyası, nəfəs orqanları və həzm sistemi xəstəliklərinin müayinəsi və müalicəsinin yeni üsulları 22 müəlliflik şəhadətnaməsi və patenti vardır. Onun elmi tədqiqatlarının nəticələri Avropa Kardiotorakal Cərrahlar Assosiasiyası tərəfindən tanınır.
1997-ci ildə polmonologiya sahəsində xidmətlərinə görə M.Bağırov elm və texnika sahəsində Ukrayna Dövlət mükafatına layiq görülmüş, 2008-ci ildə ona Ukraynada elm və texnika üzrə əməkdar xadim fəxri adı verilmişdir. Avropa Kardiotorakal Cərrahlar Assosiasiyasının, Amerika Kardiotorakal Cərrahlar Assosiasiyasının, Avropa Respirator Cəmiyyətinin üzvüdür. 1998-1999-cu illərdə Amerika və İngiltərə bioqrafiya cəmiyyətləri M.Bağırovu dünyanın 100 ən yaxşı həkimindən biri adlandırmışdır. 2012-ci ildə o, Ameriak Bioqrafiya İnstitutu tərəfindən qızıl medalla təltif edilmişdir.
M.Bağırovun rəhbərliyi altında 7 namizəd və 2 doktorluq dissertasiyası müdafiə edilmişdir.
 
 Tarixdə bu gün - 3 noyabr1946— Həkim, bəstəkar Vaqif Mürsəl oğlu Süleymanov
Göyçay rayonu Hacalı kəndində anadan olmuşdur. Musiqi təhsilini Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində almışdır. 1963-cü ildə Azərbaycan Tibb Universisetinin müalicə profilaktika fakultəsinə qəbul olmuşdur. 1969-cu ildə universiteti bitirmişdir. 1972-ci ildən tibb universisetinin fizioterapiya kafedrasında müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Ailəlidir, 3 övladı, 7 nəvəsi vardır.
1969-72-ci illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Kurortologiya və Fizioterapiya institutunun əməkdaşları ilə birlikdə elmi ekspedisiyada iştirak etmişdir. Ekspedisiya zamanı böyrək daşı xəstəliklərində Qalaaltı mineral suyunun müalicəvi təsirini araşdırmış və öyrənmişlər. Onun və elmi ekspedisiyadakı həmkarların elmi tapıntıları nəticəsində bu illər ərzində minlərlə insan bu şəfalı sulardan istifadə etmiş və müsbət müalicəvi effektini müşahidə etmişlər. 1972-ci ildən tibb universisetinin fizioterapiya kafedrasında müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Kafedraların əməkdaşları ilə birgə bir sıra tibbi məqalənin müəllifi olmuşdur.
Musiqi yaradıcıllığına 18 yaşında başlamışdır. İlk əsəri 1968-ci ildə respublikanın xalq artisti İslam Rzayevin ifasında İslam Səfərlinin sözlərinə bəstələdiyi Göycay mahnısı olmuşdur. Bu illər ərzində onlarla mahnıların müəllifi olmuşdur. Bəstəkarın mahnılarını İlhamə Quliyeva, İslam Rzayev, Əli Mirəliyev, Yaşar Səfərov, Zöhrə Abdullayeva, Elmira Rəhimova, Ramil Qasımov, Almaz Orucova, tarzən Zamiq Əliyev, Zabitə Alıyeva, Mehman Hacıbəyov, Nərgiz Mehdiyeva kimi sənətkarlar ifa etmişdir.
 1985 — Şahmat üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim, məşqçi və FİDE-nin qadın komissiyasının üzvü Ülkər Məmmədağa qızı Umudova Bakı şəhərində ziyali ailəsində Tarixdə bu gün - 3 noyabranadan olub.
2003-cü ildə 226 saylı orta məktəbi bitirib. 2003-2007-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb.
Məktəb illərindən şahmatla məşğul olub. Azərbaycanda və xarici ölkələrdə yerli və beynəlxalq turnirlərin qalibi olub.
2003-cü ildən məşqçilik fəaliyyəti ilə məşğuldur. Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisidir.
2009-cu ildə şahmat üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim adına layiq görülmüş və bununla da bu adı almış ilk azərbaycanlı qadın kimi tarixə düşmüşdür. Prezident kuboku, Azərbaycan çempionatları, qadınlar arasında beynəlxalq turnirlər, Avropa çempionatları, gənclər arasında olimpiada və bir sıra digər əhəmiyyətli yarışlarda baş hakim və hakim vəzifəsində Azərbaycanı təmsil etmişdir.
Ülkərin atası Məmmədağa Umudov Azərbaycanın tanınmış musiqiçisi və əməkdar incəsənət xadimidir.
Bacısı Nərgiz Umudova beynəlxalq dərəcəli qrossmeyster və qadınlardan ibarət Azərbaycan yığmasının keçmiş üzvüdür, digər bacısı Günay Umudova isə hazırda 1 nömrəli Şahmat Məktəbində müəllimədir.

Vəfat etmişdir:

Tarixdə bu gün - 3 noyabr2003 Tanınmış avar şairi, yazıçısı, publisist, siyasi xadim Rəsul Həmzət oğlu Həmzətov 80 yaşında vəfat etmişdir.

Rəsul Həmzətov 8 sentyabr 1923-cü ildə Dağıstanın Xunzax rayonunun Sada kəndində  şair Sadasa Həmzətin ailəsində dünyaya göz açmışdır. Milliyyətcə avardır. Onun ilk müəllimi atası olmuşdur. Rəsul Həmzətov özünün ilk şerini 10 yaşında yazmışdır. Kənd məktəbini bitirdikdən sonra pedaqoji məktəbə daxil olmuşdur.

1943-cü ildə ilk şeirlər toplusu – "Sevgi məşəli və acı ədavət" çap olunur. 1945-1950-ci illərdə Maksim Qorki adına Moskva Ədəbiyyat İnstitutunda oxumuşdur.

 İlk şeirlər kitabı 1947-ci  ildə işıq üzü görmüşdür.

Rəsul Həmzətovun bir çox şeirlərinə mahnılar bəstələnib. Onun şeirləri bir çox Dağıstan, Qafqaz və Rusiya bəstəkarlarının diqqətini cəlb etmişdir. Yan Frenkel, Oskar Felsman, Polad Bülbüloğlu, Raymond Pauls, Yuri Antonov, Qotfrid Hasanov, Sergey Ağababov, Murad Kajlayev, Şirvani Çalayev və başqa bəstəkarlar Həmzətovla sıx əməkdaşlıq etmişdilər. Həmin mahnılardan Anna Herman, Qalina Vışnevskaya, Müslüm Maqomayev, Mark Bernes, İosif Kabzon, Valeri Leontyev, Sergey Zaxarov, Sofiya Rotaru, Rəşid Behbudov, Vaxtanq Kikabidze, Sergey Ağababov, Maqomad Ömərov kimi bir çox məşhur müğənnilər və artistlər istifadə etmişdilər.

Rəsul Həmzətov Dağıstan Xalq Şairi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adlarına, eləcə də Lenin mükafatı, Rusiya və SSRİ Dövlət Mükafatı, "XX əsrin ən yaxşı şairi" beynəlxalq mükafatına, Asiya və Afrika yazıçılarının Lotos mükafatına layiq görülüb. O həmçinin Cəvahirləl Nehru, Firdovsi, Xristo Botev, Şoloxov, Lermontov, Fadeyev, Süleyman Stalski və Sadasa Həmzət adına mükafların laureatıdır.

60 illik bayramını təzəcə böyük təntənə ilə qeyd etmiş Dağıstanın məğrur oğlu Rəsul Həmzətov da həmin məclisə dəvət olunmuşdu.

O, özü ilə buraya doğma avar xalqının məhəbbətini, səxavətini, nəcabətini gətirmişdi. Şairlər bir-bir çıxış etdilər. Söz Rəsul Həmzətova veriləndə o, bir an susur. Elə bil nə oxuyacağı yadından çıxmışdı. Sonra o, əllərini göyə qaldırıb məğrur səslə şerini oxuyur. Böyük sovet şairi bütün dünyanı düşündürən ən vacib, ən humanist bir məsələyə – sülh, əmin amanlıq, səadət məsələlərinə həsr edilmiş şeirini inamla, qəzəblə, ümidlə oxuyur. O, Amerika taleyində qara bir ləkə olan, Xerosima faciəsi üçün qəzəblə od tutub yanan misralarını atəşli toxumlar kimi salonda oturanların ürəyinə səpələyir. Atəşli toxumlardan hər ürəkdə müharibəyə qarşı alovlu qəzəb cücərdi, boy atdı, sülhə, əmin-amanlığa inam yaratdı. Rəsul şeirini bitirib yerinə oturanda bütün salon alqışlar içində ayağa durmuşdu. Hamı onu ürəkdən alqışlayırdı. O, bura toplaşanların hamısının ümid və arzusunu ifadə etmişdi.

Dünya poeziya yarışının[münsiflər heyəti birinci yeri Rəsul Həmzətova verəndə və qələbə çələngini onun başına qoyanda salondakılar yenə də ayağa durub onu salamladılar. Sovet şairləri arasında yer kürəsinin birinci şairi seçilmək ilk dəfə ona qismət oldu.

Rəsul Həmzətov Dağıstan şairi olsa da, Dağıstanda böyüyüb boya-başa çatsa da Azərbaycana, onun xalqına, poeziyasına çox bağlı olub. O, özünün nə qədər müdrik şeirlərini Azərbaycana həsr etmişdir. Bakıya, neftçilərə, dəniz şəhərimizə və özü "böyük ustadım" deyə çağırdığı Səməd Vurğuna. Rəsul Həmzətov hər dəfə Bakıya gələndə elə vağzaldan, yaxud hava limanından maşınını birbaşa Fəxri xiyabana sürdürərdi, əlində tər çiçəklər böyük ustadın məzarına yaxınlaşardı. Sirli sükut içində onunla danışıb söhbət edər, ondan sonra – oğulluq borcunu yerinə yetirmiş sənətkar asta, yorğun addımlarla mehmanxanaya yollanardı. Rəsulun şeirlərinin bir hissəsini Azərbaycan dilinə Tofiq Bayram tərcümə edib.

 

2007 — Xalq rəssamı Böyükağa Məşədi oğlu Mirzəzadə 87 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.
Böyükağa Məşədi oğlu Mirzəzadə 21 fevral 1921-ci ildə Bakıda Abşeronun Fatmayı kəndində anadan olmuşdur.
O, yaradıcılığa erkən yaşlarında - Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində oxuyarkən başlamışdır. Hələ gənclik illərində Böyükağanın rəngkarlıq, qrafika Tarixdə bu gün - 3 noyabrrəssamlığı və digər janrlarda, müxtəlif mövzularda yaratdığı əsərlər rəssamlıq tariximizə daxil olmuşdur O, 1939-cu ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunu və 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir.O həm də Moskva Ali Rəssamlıq məktəbini bitirmişdi.
Rəssam 1940-cı ildən etibarən yerli və beynəlxalq sərgilərdə fəal iştirak etmişdir.
B.Mirzəzadə keçmiş Çexoslovakiya, həmçinin Fransa, İtaliya və digər xarici ölkələrdə yaradıcılıq ezamiyyətlərində olmuşdur. Rəssamın xaricdə və ölkəmizdə bir çox fərdi sərgiləri təşkil edilmişdir. Onun əsərləri ölkəmizlə yanaşı, bir çox xarici ölkələrin muzey, qalereya və şəxsi kolleksiyalarında saxlanılır.
Böyükağa Mirzəzadə teatr-dekorasiya sənəti sahəsində də böyük nailiyyətlər əldə edib. Onun İ. Əfəndiyevin "Mənim günahım”, Z. Bağırovun "Qayınana”, İ. Kalmanın "Bayadera”, və s. əsərlərin tamaşalarında yaratdığı dekorasiyalar mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.
Böyükağa Mirzəzadə güllərlə bağlı xeyli sayda natürmort yaratmışdır. "Sarı güllər”, "Tüstü ilə natürmort”, "Dolça ilə natürmort”, "Qızılgüllər”, "Güllərlə natürmort”, "Bankalı natürmort” kimi əsərlər rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutur. B.Mirzəzadə 1972-ci ildə "Nəriman Nərimanov "Ölülər" pyesinin ilk tamaşası münasibətilə Cəlil Məmmədquluzadəni təbrik edərkən" (yağlı boya) teatralaşdırılmış qrup portreti tablosunu yaratmışdır. Əsər Nizami adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində saxlanılır. B.Mirzəzadə teatr-dekorasiya sənəti sahəsində də fəaliyyət göstərmişdir.
Ömrünün son günlərinədək pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan rəssam Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində kafedra müdiri, Rəssamlıq Akademiyasının professoru, yaradıcılıq emalatxanasının rəhbəri vəzifələrində çalışıb, zəngin təcrübəsini, bilik və bacarığını gənc rəssamların hazırlanması işinə sərf edib.

Hörmətli qonaq, Şərh yazmaq üçün zəhmət olmasa hesaba daxil olun ya da Qeydiyyatdan keçin.

Şərhlər:

Şərh Yaz