» » Tarixdə bu gün - 15 aprel

Tarixdə bu gün - 15 aprel

Müəllif: Vüsal от 15-04-2017, 00:15

15 aprel

 
Mühüm hadisələr:

1912 - Dünyanın ən böyük gəmisi olan "Titanik" aysberqlə toqquşaraq batmışdır. Bəzi mənbələrdə gəminin batmasını siyasi səbəblərlə əlaqələndirirlər, çünki "Titanik" elə materialdan hazırlanmışdı ki, qırılmaz, deşilməz bir buz parçası ilə (aysberqlə) batacaq gəmi deyildi .

 

Tarixdə bu gün - 15 aprel

1970 – Yaponlar ilk elektron kalkulyator hazırladılar.

1992 -
Azərbaycan Respublikası Fələstin ilə diplomatik əlaqələr qurmuşdur.

 

Tarixdə bu gün - 15 aprel

Doğum günləri:

1452 —  Avropa İntibah dövründə yaşamış ensiklopedik alim, riyaziyyatçı, mühəndis, ixtiraçı, rəssam, heykəltaraş, memar, musiqiçi və yazıçı. İtaliya İntibahının rəmzi sayılan "Universal İnsan" (ing. Homo Universale) tipinin ən parlaq nümayəndəsi Leonardo di ser Pyero da Vinçi Florensiya Respublikasının Vinçi şəhərində anadan olmuşdur.
Tarixdə bu gün - 15 aprelÖmrünün ilkin illərində Florensiyada yaşayıb yaradan da Vinçi sonralar ayrı-ayrı hökmdarların sarayalarında yaşayaraq möhtəşəm ixtiralar irəli sürür. Lakin heç kimin onun bu ixtiralarını başa düşmədiyini anlayıb bir müddət dərin məyusluğa qapılır. 1516-cl ildə Fransa kralı I Fransiskdən dəvət alır və Fransaya köçərək ömürünün sonuna qədər burada yaşayıb yaradır. "İntibah insan"ın prototipi kimi hamının yaxşı tanıdığı Leonardo da Vinçinin elmə olan sonsuz həvəsi və heyrətamiz ixtiraçılıq-yaradıcılıq istedadı Avropa İntibahının əsas hərəkətverici qövvəsinə çevrilir. Bir qayda olaraq bütün dövrlərin ən böyük rəssamı və çoxçeşidli qabiliyyətlərə malik ən istedadlı şəxsiyyəti kimi qəbul olunur.
Leonardo da Vinçinin rəsm əsərlərindən ən məşhurları təkrarolunmaz Mona Liza portreti və Sonuncu Şam yeməyi əsəridir. Yalnız və yalnız Mikelancelonun yaratdığı Adəmin Yaradılışı əsəri bu iki əsərə bərabər tutulur. Leonardo da Vinçinin yaratdığı Vitruvian İnsan əsəri də bu kateqoriyalı rəsm əsərlərinə daxil edilir.
Təəsüflər olsun ki, müasir günümüzə qədər dahi rəssamın yalnız 15 rəsm əsəri gəlib çıxmışdır. Lakin bu azsaylı rəsm əsərləri onun elmi diaqramlar, cizgilər və rəssamlığın nəzəri əsaslarına aid fikrilərinin əks olunduğu şəxsi əlyazmaları sonrakı nəsillər üçün misilsiz elmi mənbə rolunu oynamışdır.
Mühəndis kimi isə o dövr insanlarının qavraya bilməyəcəyi, yalnız bir neçə əsr sonra bəşəriyyətin tam yiyələnəcəyi, olduqca mürəkkəb ixtiralar etmişdir. Onun vertolyot, tank, konsentrə edilmiş günəş enerjisi, kalkulyator, ikikorpuslu gəmi və s. mürrəkkəb texnologiyaları hələ XVI əsrdə konsepyalaşdırması və Plitələrin Tektonikası haqqında irəli sürdüyü ibtidai fikirlər onun sonsuz dühasından xəbər verir. Adlarını sadaladığımız konsepsiyaların əksəriyyəti sağlığında nəinki həyata keçirilmiş, hətta müasirləri tərəfindən qavranıla belə bilinməmişdir.
Leonardo da Vinçi anatomiya, mühəndislik, optika və hidrodinamika elmlərini də mükəmməl səviyyədə bilmiş və bu elmlərin inkişafına böyük töhfələr vermişdir.
Deyilənə görə, rəssamın müsəlman anasının vətəni Cənubi Qafqaz dağları və Xəzər dənizi arasında yerləşən Azərbaycandır. Bu barədə Kanadanın "National Library and Archives"-də Azərbaycan və Türkiyə səfirliklərinin birgə təşkil etdikləri mühazirə zamanı məlumat verilib.
Leonardo da Vinçini tədqiqatı ilə məşğul olan tədqiqatçı Louis Buff Parry mühazirə zamanı olduqca maraqlı faktların üstünü açıb. Onun sözlərinə görə, rəssamın barmaq izi üzərində aparılan tədqiqat zamanı onun anasının İtaliyaya qul kimi aparıldığı məlum olub.
Leonardo da Vinçinin anası "Katerina" adlı sadə kəndli qadın olub. Bu ad həmin dövrdə Asiyadan gətirilən və Konstantinopolda (indiki İstanbul) satılan qullara verilən ümumi ad olub. Atası Piero Fruosina isə notariusda çalışıb.
Hazırda tədqiqatçılar onun anasının satış vərəqəsini axtarırlar, çünki məhz bunun sayəsində qadının həqiqətən Şərqi Avropa və Qərbi Asiyanı birləşdirən Azərbaycandan olduğu sübut ediləcək.
Parry mühazirdə "Leonardo Da Vinçi və onun anası Katerinanın Şərqi sirləri" başlıqlı olduqca mühüm materiallar təqdim edib.
Qeyd edək ki, Leanardo da Vinçinin tədqiqatları hələ də davam etdirilir.
Bir neçə il əvvəl dünyanın bir çox ölkələrinin vətəndaşlarının qatıldığı geniş rəy sorğusunda belə qənaətə gəlinmişdi ki, ikinci minilliyin ən böyük şəxsiyyəti italiyalı Leonardo da Vinçi olmuşdur. Təsadüfi deyil. Əsasən rəssam və "Mona Liza" əsərinin müəllifi kimi tanınan Leonardo da Vinçi zamanı qabaqlayan unikal bir zəka sahibi olaraq bu gün də milyonları heyrətə gətirir.
Leonardo ömrünün qürub çağlarını Fransada keçirib. 1516-cı ildə böyük rəssam kral 1-ci Fransisk tərəfindən Fransaya dəvət olunur. Ona kralın baş rəssamı, arxitektoru və mexaniki vəzifəsi təklif olunur. Şahidlərin dediklərinə əsəasən, o, sarayda müşavir və məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərir. İxtiralarını yenə davam etdirirmiş. Rəvayətə görə, sarayda olanda Leonardo yayla hərəkət edən mexaniki şir düzəldibmiş. Bir dəfə msiteriya zamanı şir krala doğru hərəkət edir – sanki üstünə cumacaq. Fransisk əsa ilə şiri vuranda onun sinəsi açılır və oradan kralın ayağının altına zanbaq tökülür. Vazari yazır ki, da Vinçi xəstə olanda kral onu yoluxurmuş. Bir dəfə o bayılır və Fransisik onu qaldırıb başını dizinin üstünə qoyur. Elə həmin anda da böyük rəssam canını tapşırır. Bu, 2 may 1519-cu ildə Fransanın Turen şəhərindəki Klu qəsrində baş verib.
İkinci minilliyin adamı seçilmişdir.
Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.

 
 Tarixdə bu gün - 15 aprel1915 — Məşhur İran inqilabçısı Xosrov Ruzbeh anadan olmuşdur.
İranın orta məktəbi–iki dərəcəlidir. Xosrov birinci dərəcəli məktəbi Məlayirdə oxumuş,  təhsilini sonra  Həmədanda davam etdirmişdir.
Xosrov Ruzbeh  orta məktəbi başa vuraraq Ali hərbi məktəbin topçuluq fakültəsində təhsil almışdır.
1937-ci ildə Xosrov Ruzbeh Ali hərbi məktəbi leytenant rütbəsi ilə bitirib, topçu alayında xidmət etməyə başladı. O, zenit toplarındakı elektrik və optik cihazlarının nəzəri əsaslarını öyrənməklə məşğul olmuş və "Zenit toplarındakı optik qurğuların nəzəri əsasları” adlı kitabını yazmışdır. Ruzbeh həm də mərmilərin hədəfini dəqiq hesablamaq üçün qurğu işləyib hazırlamış və bunun məsafələrə görə hesablama cədvəlini tərtib etmişdir. 

 

 1940-cıillərdə  İranda Xalq Partiyası yaradılır. Xosrov Ruzbeh 1943-cü ildə bu partiyanın üzvu olur. Bu dövrdən başlayaraq Ruzbeh marksizm-leninizm klassiklərinin əsərlərini inadla öyrənir və marksizm-leninizm ideyalarının alovlu təbliğatçısı olur.

Ruzbeh İranın Ordu zabitlərindən birinci olaraq İran Xalq Partiyasının sıralarına daxil olur. O, siyasi mübarizədə fəal iştirak edir və partiyanın tapşırığı üzrə orduda böyük iş aparır.

Ruzbeh, Siyaməklə və İran ordusunun partiyaya daxil olmuş digər ən yaxşı zabitləri ilə birlikdə "İranın azadlıqsevən zabitlər təşkilatı”!nı yaradır və bu təşkilatın mərkəzi komitəsinə üzv seçilir. 1945-ci ildə İranda irtica baş qaldırırdı. Baş qərargah tərəfindən İranın mütərəqqi zabitləri şiddətli surətdə təqib olunmağa başlandı. "İranın azadlıqsevən zabitlər təşkilatı”nın üzvlərindən bəziləri həbs olunub sürgün edildilər, çoxları isə gizləndi, Xosrov Ruzbeh gizli fəaliyyətə keçməyə məcbur oldu. Ruzbeh yaratmış olduğu zabitlər təşkilatının fəaliyyətinə rəhbərliyini gizli şəraitdə davam etdirdi. O, böyük risqə baxmayaraq, İran Xalq Partiyasının zabitlər təşkilatına yeni mübarizlər cəlb edirdi. Gələcəyin məşhur publisisti olan Ruzbeh ordudakı vəziyyəti ifşa edən çoxlu məqalələr yazır.

Hökumət orqanları Xosrov Ruzbehi üç dəfə həbsə almış, lakin o hər dəfə həbsxanadan qaçmış və işini davam etdirmişdir.

1950-ci il dekabrın 15-də "Qəsr” həbsxanasından qaçmaq xüsusilə cəsarətli bir iş idi.

Polis xəfiyyələri aldən–ayaqdan düşdülər, lakin qaçanları tapa bilmədilər. Hay-küy hərisi olan burjua qəzetləri yazırdılar ki, Ruzbeh xarici ölkəyə qaçmışdır. Lakin o, İranda qalmışdı və inqilabi fəaliyyətini davam etdirirdi. 1954-cü il avqust ayının ikinci yarısında  İranda  kütləvi həbsləri başlandı. Ordu, polis və jandarmın yüzlərlə ən bilikli və şərəfli zabitləri həbs edildi.

Ruzbehdən başqa fəalların hamısı həbs olundu.  X.Ruzbeh isə gizlənmişdi, onu tapa bilmədilər. Xosrov Ruzbehin silahdaşları məhkəmədə özlərini görünməmiş mərdliklə aparıb qəhrəmanlar kimi həlak oldular.

Xosrov Ruzbehin axtarılması davam edirdi. Növbəti xəyanət nəticəsində polis onun izini tapa bildi. 1957-ci il iyulun 6-da saat 9-da Tehran küçələrinin birində Ruzbeh İran xəfiyyə polisi agentlərinin böyük bir silahlı dəstəsi tərəfindən mühasirəyə alındı. O, qəhrəmancasına müqavimət göstərdi və özünü möhkəm bir iradə ilə ələ ala bildi. O, üç ağır güllə yarası almasına baxmayaraq,–güllənin biri sol dirsəyinə, o birisi sol buduna, üçüncüsü isə ürəyinin altından dəyərək daxili qan axmasına səbəb olmuşdu,–o, nərdivanla ən yaxın bir evin damına çıxa bilmiş, xəyanət etmiş şəxsi xalqa tanıtdırmaq üçün həmin xainin adını cib dəftərinin vərəqlərinə yazıb imzalamış və səpələyərək küləyə vermişdi. Gücdən salınmış Ruzbeh tutuldu və "Qızılqala” həbsxanasının təkadamlıq kamerasına salındı.

1958-ci il mayın 11-də  dan yeri ağaranda Tehrandakı Hişmətiyyə atəş təlimi meydanında görkəmli İran kommunisti Xosrov Ruzbeh güllələndi, Xosrov Ruzbeh məhkəmədə olduğu kimi, edam günündə də özünü son dərəcə mərdanə aparmışdı, başını uca tutaraq qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

 


Tarixdə bu gün - 15 aprel1957 —Azərbaycanın teatr və kino aktrisası, Respublikasının Əməkdar artisti Firəngiz Manaxim qızı Babayeva Xudatda anadan olub.
1982-ci ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna(indi ki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) daxil olub.Təhsil aldığı illə ərzində o,Tədris Teatrının səhnəsində Polina ("Tribunal"A.Makayonok), Elektra ("Elektra",Sofokl),Krucinina ("Günahsız müqəssirlər",A.Ostrovski), Knyaginiya ("İki qardaş",M.Y.Lermontov),kimi obrazlar yaratmışdır.1986-cı ildə İncəsənət İnstitutu fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra təyinatla Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının aktyor heyətinə qəbul olub.Bu teatrın səhnəsində aşağdakı rolları ifa edib:
Sənubər ("Xoşbəxtlər"S.Rəhman)
Aygül ("Kimin sualı var?", N.Həsənzadə)
Kiçik gəlin("Gəlinlərin üsyanı",Ş.Başbeyev)
Nigar ("Solğun çiçəklər", C.Cabbarlı)
Qadın ("Bağlı qapı arxasında iki nəfər", V. Sergeyev)
Bəyaz saçlı qız("Qətl günü",Y.Səmədoğlu)
1987-ci ildə ilin aktrisası mükafatına layiq görülüb.Mingəçevir Teatrında çalışdığı dövrdə Bütün şəhər tədbirlərinin həm Rus həmdə Azərbaycanca aparıcı olub.1990-cı ildə Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrına (indi ki H.Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram Teatrı) dəvət alır 1990-1999-cu illərə kimi teatrda çalışır.Sumqayt Dövlət Dram Teatrının səhnəsində aşağdakı rolları ifa edib:
Telli-(2Məlikməmmədin nağılı»”,M.Məmmədov)
Ana-("Anlaşılmazlıq”,A.Kamyu)
Çiçək-("Subaylarınızdan görəsiz”,S.Ələsgərov)
İrma-("Varlı evində”,G.Xuqayev)
Asya-("Arşın mal alan”,Ü.Hacıbəyov)
Zeynəb-("Ölülər”,C.Məmmədquluzadə)
Nərgiz-("Dünya ay Dünya”,Ş.Qəribli)
Münəvvər-("Mənim ağ göyərçinim”,T.Vəliyeva)və s. rollar oynayıb.
1999-cu ildən Bələdiyyə Teatrının aktrisasıdır.Aktrisa işlədiyi illər ərzində o,Oğlundan şikayətçi qadın ("Oğul"A.Babayev), Salatın("Vətənə oğullar gərəkdir", R.İçərişəhərli), Firəngiz ("Daşa dönmüş ürəklər",X.Əlimirzəyev), Xırda ("Bəylik dərsi", M.Süleymanlı), Arxitektorun arvadı ("Domokl qılıncı ", N.Hikmət), Xanpəri ("Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah",M.F.Axundov), Fəridə Fəridova ("Qaravəlli", Anar), Sofi("Məkr məhəbbət", F.Şiller), Zeynəb ("Ölülərlər", C.Məmmədquluzadə),3-cü aparıcı("Unutqanlıq qorxunc bəladır", Cəlil Məmmədquluzadə) kimi obrazlar yaratmışdır.Eyni zamanda aktrisa şəhər tədbirlərinin aparıcılarından olub.Dəfələrlə cəbhə bölgələrində çıxışlar etmişdir.
2002-ci ildə səhnə sənətindəki nailiyyətlərinə görə "Əməkdar artist” fəxri adına layiq görülüb.
2017-ci ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı tərəfindən təsis edilən "Sənətkar” medalına layiq görülüb.

 
Vəfat etmişdir:

1985 — Azərbaycan SSR-nın əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki Zərifə Əziz qızı Əliyeva 1985-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.
Zərifə xanım 28 aprel 1923 -cü ildə Naxçıvan MSSR-nin Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olmuşdur.
1947-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir. Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Oftalmologiya İnstitutunda elmi işçi, 1969-cu ildən isə Ə.Əliyev adına Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda göz xəstəlikləri kafedrasının dosenti, professor, görmə orqanlarının peşə patologiyası laboratoriyasının müdiri, 1982-1985-ci illərdə isə oftalmologiya kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
Z.Əliyevanın Azərbaycanda oftalmologiya elminin inkişafında müstəsna xidmətləri vardır. O, vaxtilə Azərbaycanda geniş yayılmış traxomanın, dünya təcrübəsində birincilər sırasında peşə, xüsusilə kimya və elektron sənayelərində peşə fəaliyyəti ilə bağlı göz xəstəliklərinin öyrənilməsi, profilaktikası və müalicəsinə, habelə oftalmologiyanın müasir problemlərinə dair bir çox sanballı tədqiqatların, o cümlədən "Terapevtik oftalmologiya", "İridodiaqnostikanın əsasları" kimi nadir elmi əsərlərin müəlliflərindən biri, 12 monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitinin, 150-yə yaxın elmi işin, 1 ixtira və 12 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Z.Əliyeva yüksək ixtisaslı səhiyyə kadrları hazırlanmasına böyük əmək sərf etmişdir.
Akademik Zərifə Əliyeva Ümumittifaq Oftalmoloqlar Cəmiyyəti Rəyasət Heyətinin, Sovet Sülhü Müdafıə Komitəsinin, Azərbaycan Oftalmologiya Cəmiyyəti İdarə Heyətinin, "Vestnik oftalmoloqu" (Moskva) jurnalı redaksiya heyətinin üzvü idi.
Yüksək elmi nailiyyətlərinə görə SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının M.İ.Averbax adına mükafatına layiq görülmüşdür.
1994-cü ildə Zərifə xanım Əliyevanın cənazəsi Moskvanın Novo-Deviçye qəbiristanlığından Bakıya gətirilərək, Fəxri Xiyabanda, atasının qəbri yanında dəfn olunmuşdur.
Fəxri Xiyabanda məzarı üstündə tuncdan heykəli ucaldılmışdır. Bakıda Göz xəstəlikləri İnstitutu, Naxçıvan şəhər poliklinikası onun adını daşıyır. Bakının Binəqədi rayonu ərazisində adına istirahət parkı salınmışdır. Bakı və Naxçıvanda küçə Zərifə Əliyevanın adını daşıyır.

 

Tarixdə bu gün - 15 aprel

Bayramlar və xüsusi günlər:

 Hər il aprelin 15-i Beynəlxalq Mədəniyyət Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix 1935-ci il aprelin 15-də Vaşinqtonda "Bədii, elmi müəssisə və tarixi abidələrin mühafizəsi və qorunması haqqında” imzalanmış müqavilə ilə əlaqədardır. Bu gün beynəlxalq hüquq təcrübəsində Rerix paktı kimi də tanınır. O vaxtdan etibarən dünyanın bir çox ölkəsində 15 aprel - Beynəlxalq Mədəniyyət Günü kimi qeyd olunur.

2008-ci ilin dekabrında Rusiya, İtaliya, İspaniya, Argentina, Meksika, Kuba, Latviya və Litvanın ictimai təşkilatlarının təşəbbüsü ilə 15 aprelin dünya bayrağı altında Ümumdünya Mədəniyyət Günü kimi təsdiqi üçün beynəlxalq hərəkat yaradılıb.

Ümumdünya Mədəniyyət Gününün qeyd olunmasını ilk dəfə 1931-ci ildə Belçikanın Brügge şəhərində keçirilən konfransda rəssam Nikolay Rerix təklif edib.

 

Tarixdə bu gün - 15 aprel

Hörmətli qonaq, Şərh yazmaq üçün zəhmət olmasa hesaba daxil olun ya da Qeydiyyatdan keçin.

Şərhlər:

Şərh Yaz