» » Tarixdə bu gün - 12 yanvar

Tarixdə bu gün - 12 yanvar

Müəllif: Vüsal от 12-01-2017, 00:20
12 yanvar

Mühülm hadisələr:

1945 —Stalin, Ruzvelt və Çörçilin iştirak etdiyi Yalta konfransı başa çatıb.
1991 —ABŞ Konqresi Corc Buşa İraqda silah tətbiq etməyə səlahiyyət verib.
1998 —19 Avropa ölkəsi insan klonlanmasına dair ilkin qanunu ratifikasiya edib.
1908 —Şərqdə ilk opera hesab edilən "Leyli və Məcnun"un ilk tamaşası keçirilib.
2004 —Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev "Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında" sərəncam verib.

Doğum günləri:


1580 —Yan Batista, belçikalı kimyaçı. O, elmə "qaz" terminini gətirib.
1876 —Cek London, amerikalı yazıçı
1903 —İqor Kurçatov, fizik, sovet atom bombasının atası
1907 —Sergey Korolyov, Sovet kosmonavtikasının aparıcı siması.

1928- Filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun baş elmi işçisi, 1962-1965-ci illərdə Tarixdə bu gün - 12 yanvarAzərbaycan SSR Mədəniyyət nazirinin müavini, 1974-cü ildən Azərbaycan İqtisadiyyat Universitetinin mqəllimi Gülrux Əlibəyova anadan olmuşdur.
Gülrux Əlibəyli müəllim ailəsində dünyaya gəlib. Leninqrad Universitetini və Moskvada Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun aspiranturasını bitirib.
1971-ci ildən 1984-cü ilədək Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda baş müəllim, daha sonra isə fəlsəfə kafedrasının professoru olub.
Azərbaycan SSR EA (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun baş elmi işçisi (1959—1971, fasilə ilə), Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirinin müavini (1962—1965) olmuşdur.
1974-cü ildən Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İntstitutunda (indiki Azərbaycan İqtisadiyyat Unversiteti) dərs deyirdi.
Azərbaycan və keçmiş Sovet ədəbiyyatının nəzəri problemlərinə, estetika və bədiilik məsələlərinə dair əsərlərin, ədəbi-tənqidi məqalələrin müəllifidir.
Gülrux Əlibəylinin ilk ədəbi məqaləsi 1958-ci ildə Moskvda "Ədəbiyyat Məsələləri” jurnalında dərc edilib. O, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, eləcə də, kino incəsənəti, teatr, təsviri incəsənət sahəsində çoxsaylı məqalələrin müəllifidir. Gülrux xanım xeyli sayda beynəlxalq konfransların, o cümlədən, Beynəlxalq Pen Klubun toplantısının iştirakçısı olub.
Gülrux Əlibəyli "Axtarışlar, tapıntılar”, "Daim yolda”, "Düşünən dünyamız”, " Cırpınan Dünyamız”, " Dəyiş Dünyamız”, " Dağılan Dünyamız” kimi 20 kitabın müəllifidir.
15 fevral 2016-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Tarixdə bu gün - 12 yanvar1940—Azərbaycanın Xalq artisti, prezident təqaüdçüsü, mahir klarnet ifaçısı Vəli Qədimov Bakının Çəmbərəkənd deyilən ərazisilə Dağlı məhəlləsinin qovuşduğu məkanda dünyaya gəlmişdir.

Təhsilini 69 nömrəli məktəbdə almışdır. Uşaq yaşlarından klarnet çalmağa başlayan Vəli 14 yaşında artıq tibb işçilərinin mədəniyyət evində Zeynəb Xanlarova ilə birlikdə özfəaliyyət kollektivində iştirak etməyə başlamışdır.

İki ildən sonra, 1956-cı ildə Vəli Qədimovun çalğıçı olmasını nəzərə alan məşhur müğənni Sürəyya Qacar onu Müslüm Maqomayev adına filarmoniyanın ansamblına dəvət edir.

1970-ci ildə o, Baba Salahovun, 1983-cü ildə Xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın ansamblında aparıcı solist yerini tutmuşdur. Onun ifasında Azərbaycan musiqisi dünyanın bütün qitələrində səslənmiş və sürəkli alqışlarla qarşılanmışdır.

2008-ci ilin avqust ayında isə onun səhhəti qəflətən pisləşib və sənətkar uzun müddət  yataq xəstəsi olmuşdur.

Vəli Qədimov uzun sürən xəstəlikdən sonra 2009-cu il aprelin 15-də vəfat edib və  Balaxanı qəbiristanlığında   dəfn olunub.

 

1956- Ssenari müəllifi, kino redaktoru Sadıq Elcanlı (Sadıq Qurbanqulu oğlu İbrahimov Şabranda (Dəvəçinin Surra kəndində) anadan olub.

Tarixdə bu gün - 12 yanvar1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.

"Sirli səsin sorağı” adlı ilk kitabı (povest və hekayələr) 1985-ci ildə çap olunub. 1992-96-cı illərdə "Azərbaycantelefilm” Yaradıcılıq Birliyinin rəhbəri – baş redaktoru işləyib.

 1997-ci ildən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində Televiziyanın "Ədəbiyyat və publisistika” baş redaksiyasının baş redaktoru olub. 2006-ci ildən AzTV-də "Ədəbi-dram verilişləri” baş redaksiyasının baş redaktorudur. "Bəsdir, ağlama”, "Köhnə kədər”, "Qisasa qayıdış”bədii televiziya filmlərinin, ümummilli lider Heydər Əliyevə həsr olunan "Xilaskar”, "Heydər Əliyev və Azərbaycan dili”, "Heydər Əliyev və Naxçıvan”, "Böyük ömrün anları”, "Tikdim ki, izim qala»” filmlərinin, «”Üç zirvənin fatehi” (M.C.Paşa-yev), "Mətbuat fədaisi”, (N.İmanquliyev), "Mirzə Cəlil möcüzəsi”, "Naxçıvan: Azadlığın addımları”, "Şərqdə doğan günəş”, "Qarabağ abidələri”, "Qədim yurdun baharı”, "Mif”, "Böyük yolun adamı” (Tofiq Hacıyev), "Əbədiyyət unvanı”, ”Əbədi zirvə” (Aida İmanquliyeva), "Həmid Araslı həqiqəti”, "Tarixin yollarında” (Vəli Əliyev), «”Bir ömrün xatirəsi” (Nəsir Məmmədov), "Sirli salnamələr”, bütövlükdə əllidən artıq sənədli telefilmin ssenari müəllifidir.

Sadıq Elcanlı 1977-ci ildən başlayaraq müxtəlif qəzet və jurnallarda bədii, ədəbi tənqidi və publisistik əsərləri çap etdirir, ardıcıl jurnalist fəaliyyəti ilə məşğul olur. "Sirli səsin sorağı”, "Əbədi sevginin xatirələri” , "Yaddaş yarası”, "Qanlı quzğun meydanı”, "Mənim mövqeyim” , "Sükutun sonu”, "Zülmət” və başqa nəsr, publisistika kitablarının müəllifidir. Milli televiziyanın "Vətən”, "Vətəndaş”, "Azərbaycan dili”, "Molla Nəsrəddin”, "Şam işığında”, "Araz”, "Poeziya”, "Sənətkar ömrü”, "Klassik irsimizdən” və başqa çoxsaylı daimi verilişlərinin yaradıcısı və ssenari müəllifi olub. Əsərləri ərəb, rus, ingilis, bolqar və s. dillərə tərcümə olunub.

 
Tarixdə bu gün - 12 yanvar1958 - Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Nizami Murad oğlu Məmmədov Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur.
1988-ci illərdə erməni millətçiləri azərbaycanlıları doğma el-obalarından qovarkən o, polis zabiti kimi, əhalinin təhlükəsizliyini təmin edirdi.
Nizami Məmmədov özünümüdafiə batalyonlarına silah-sursat çatdırılmasında iştirak edir, döyüşlərə atılırdı. Nizami Daşaltı, Malıbəyli, Qaladərəsi kimi mühüm əməliyyatlarda iştirak etmiş erməni basqınçılarına öz gücünü göstərmişdi. 1992-ci ilin 29 martında snayper gülləsi onun qəlbini əbədilik susdurdu.
Evli idi, üç oğlu var.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Məmmədov Nizami Murad oğluna ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.
Nizami Məmmədov Bərdə rayonunun Dəymədağlı kəndində dəfn edilib.

 

Vəfat etmişdir:

1938 — SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan filialının elmi işçisi, APİ-nin dilçilik kafedrasının müdiri, Azərbaycan orfoqrafiyası və terminologiyası sahəsində Tarixdə bu gün - 12 yanvartanınmış mütəxəssislərdən biri sayılan  Abdulla Tağızadə   reprüsiyaya məruz qalaraq güllələnmişdir.

Abdulla Tağızadə 1897-ci il martın 17-də Gəncə şəhərində anadan olub. O, 1916-cı ildə Gəncə gimnaziyasını  uğurla başa vurub, Moskva Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olub. Bir il sonra Rusiyanı bürümüş inqilab dalğası üzündən  Gəncəyə dönərək vətəninin azadlığı və istiqlalı uğrunda mübarizəyə başlayıb.

O, Əlifba islahatına, xüsusən, böyük maraq göstərib. 1919-cu ildə yeni yaradılan Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olaraq Azərbaycan Xalq Cümuriyyəti Maarif Nazirliyi yanında yaradılan Əlifba komissiyasında fəaliyyət göstərir və öz təkliflərini verir.

 1920-ci ildə Maarif Komissarlığında texniki katib, "Qaçqınlar və əziyyət çəkənlərə kömək üçün yaradılan xüsusi komissiya”da müavin, 1921-ci ildən Xalq Torpaq Komissarlığının "Əkinçi” jurnalında məsul katib işləyən və Bakı Sovetinin üzvü olan Abdulla Tağızadə təhsil sahəsindəki bilik və təcrübəsini tətbiq etmək üçün maarif sahəsində xidmətə başlayır.

1922-ci ildə Azərbbaycan Xalq Maarif Komissarlığının Məktəbdənkənar İdarəsində işə girən Abdulla Tağızadə həmin ilin iyulun 1-də Məktəbdənkənar Tərbiyə İdarəsinin Mudir müavini təyin olunur. O, burada cəmi üç ay işləyir.

 1922-ci ildə Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi yanında Yeni Əlifba Komitəsi yaradılır. Komitəyə noyabr ayının 20-dək, tanınmış dilçı alim Fərhad Ağazadə rəhbərlik edir. Abdulla Tağızadəni də bu komitəyə işə  dəvət edirlər. O, Səmədağa Ağamalıoğlu, Fərhad Ağazadə, Xudadat Məlikaslanov, Əhməd Pepinovla birgə komitənin rəhbər heyətinə seçilir.

Abdulla Tağızadə, Maarif Komissarlığının sərəncamı ilə 1924-cü ildə Leninqrad şəhərindəki Şərq Dilləri İnstituna oxumağa göndərilir. O, həm də Leninqrad Dövlət Universitetinin dil və mədəniyyət fakültəsinə daxil olur. Burada professor A.N.Samoyloviçlə dostluq edən Abdulla 1925-ci ildə Leninqradda Bəkir Çobanzadə ilə tanış olur. Bu tanışlıq sonralar onlar arasında möhkəm dostluğa çevrilir.

Təhsil üçün bir müddət vətəndən uzaqda yaşasa da O, Azərbaycan ziyalıları və milli təfəkkürlü insanları ilə əlaqəsini kəsmir. 1926-ci ildə Bakıda kecirilən I Türkoloji Qurultaya qatılır.

Ali təhsili başa vurub aspiranturaya daxil olan Abdulla Tağızadə 1928-ci ildə Azərbaycan Maarif Nazirliyi tərəfindən ölkəyə dəvət olunur. O, Ümumittifaq Yeni Əlifba Komitəsinin "Kultura i pismennos Vostoka” toplusunda məsul katib işləyir. Ali məktəbdə "Qədim türk dilləri” fənnindən, Azərbaycan Elmi -Tədqiqat İnstitunda aspirantlara "Qədim Türk dillərinin yazılı abidələri” və "Türk dillərinin qramatikası” fənnlərindən mühazirələr oxuyur, eləcə də Marksizim-Leninizm İnstitutunda Azərbaycan türkcəsi fənnini tədris edir.

 692-693-cü illərdə yazıldığı güman edilən, Tonyuququn qəbirüstü abidəsi üzərindəki mətni çapa hazırlayan Abdulla Tağızadə "Qədim türk dilləri və yazılı abidələrinin öyrənilməsi üsulu və yolları”, "Dil haqqında elmin inkişaf tarixi”, "Azərbaycan dili və şivələrinin izahlı lüğəti” həmçinin Xalid Xocayevlə birlikdə "Müxtəsər üslübiyyat” əsərlərini yazmaqla dilçilik elmimizə yeni nəfəs qazandırır.

 Azərbaycanı Tədqiq etmə Cəmiyyətinin Rəyasət Heyətinin üzvü, 1932-ci ildən Marksizm-Leninizm İnstitutunun dil üzrə fən komissiyasının sədri olan Abdulla Tağızadə, həmişə təqib edildiyini hiss edir.

Ancaq o, öz əqidəsindən dönmür, türkologiyanın inkişafı sahəsində yorulmadan xidmət göstərir.

1937-ci ıldə Azərbaycanda milli təfəkkürə sahib olan insanların repressiyası başladığı vaxt Abdulla Tağızadə də həbs olunur.

 1937-ci ilin martın 18-də Abdulla Tağızadə uzun sürən işgəncəli istintaqdan sonra 1938-ci il yanvarın 12-də güllələnir(Mənbə:http://modern.az/az/news/163525#gsc.tab=0)

 

Tarixdə bu gün - 12 yanvar1994 - Müğənni Hüseynağa Məmməd oğlu Hadıyev vəfat etmişdir.
Hüseynağa Hadıyev 1946-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Onun anası Törə xanım Cəfər Cabbarlının əmisi qızı idi. Hüseynağa musiqi ilə "Pionerlər evi"ndə qarmon dərnəyində məşğul olmağa başlamışdı.
Dostlarından biri — bəstəkar Rizvan Ələsgərovun təkidindən sonra onunla "Dan ulduzu" instrumental ansamblına qoşulmağa razılıq vermişdi.
Hüseynağa sonuncu kursda oxuyarkən ailə həyatı qurmuş, institutu bitirdiyi il hərbi xidmətə çağrılmışdı. 1973-cü ilin yanvarında oğlu Ceyhun dünyaya gəldi. Hüseynağa bu xəbəri hospitalda eşitmişdi. Həmin vaxt hərbi xidmətdə xəstələndiyi üçün onu Bakıya hospitala gətirmişdilər.
Həyat yoldaşı Sveta xanımın sözlərinə görə Hüseynağa Hadıyev sevmədiyi mahnını oxumazdı. "Gecələr bulaq başı", "Bu gecə", "Mənim dünyam" mahnıları dinləyicilər tərəfindən daha çox sevilirdi. 

Hörmətli qonaq, Şərh yazmaq üçün zəhmət olmasa hesaba daxil olun ya da Qeydiyyatdan keçin.

Şərhlər:

Şərh Yaz