» » İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

 

Qar, qış və buz deyincə ağla gələn ilk adlardan biri olan eskimoslar fərqli həyat tərzləri ilə bu gün əfsanəyə çevrilməyi bacarıblar. Xüsusilə də yaşadıqları buz evləri ilə bütünləşmiş və həmin buz evləri eskimosların simvolu olmuşdur. Bəs bu eskimoslar kimdir?

 

Buzlaqlarda yaşayan eskimoslar Qrenlandiya, Labrador və Berinq dənizində yaşayan insan xalqıdır. Yaşayış yerlərini nəzərə alsaq, bu tayfanın şimalı seçdiyini söyləmək olar. Bu tayfanın haradan gəldiyi hələ dəqiq bilinməsə də, bu mövzuda müxtəlif fikirlər irəli sürülür. Bu fikirlərdən bəzilərinə görə,  guya, eskimoslar hindlilərlə qohumdur  və tayfa şimala Asiyadan gəlmişdir. Amma bu fikirlər hələ ki, sübuta yetirilməyib. Bu mövzuda mütəxəssis olan etnologiya elminin rəhbərləri şimal tayfaları arasında Eskimos xalqını qəbul etmişlər. Qəbiləyə Eskimo adını hindlilər veriblər. Bu sözün mənası "çiy ət yeyənlər” deməkdir.

Daha çox Qrenlandiya və Labrador ətrafında yaşayan eskimosların çox maraqlı xüsusiyyətləri var. Bu qəbilələrin əksəriyyətində kifayət qədər çox ağ qan var.

Qəbilə insanlarının üz cizgiləri araşdırıldığında monqollara bənzəyən görüntülər ortaya çıxır. Lakin bu tayfa ilə monqollar arasında əlaqəni müəyyən etmək mümkün olmadı. Yenə eskimosların kiçik ayaqları, qısa boyu və dar burunları var. Şübhəsiz ki, bu fiziki xüsusiyyətlər fiziki mühitin şərtlərinə uyğundur.

 

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

 

Dünyanın ən şimal hissəsində yaşayan eskimos qəbiləsinin yaşayış şəraiti bir çox primitivliyi göstərir. Eskimoslar ovladıqları ovunu yeyərək həyatlarını davam etdirirlər. Onlar davamlı olaraq ov axtarışında olurlar. Ovlanmış heyvanlar da  çiy halda yeyilir. Eyni zamanda ovlanan heyvanların dərisindən istifadə edilir. Bu dərilərdən hazırlanmış sadə paltarlar özlərini şimalın dondurucu soyuğundan qorumaq üçün mütləqdir. Balıq və suiti əti eskimosların əsas qidalarındandır. Suiti eskimoslar üçün çox qiymətli heyvandır. Çünki onların  həm əti, həm də qabığı və yağından istifadə edilir. Eskimoslar bədənləri üçün lazım olan vitaminləri yalnız çiy ət və balıqdan alırlar.

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

 

 İnuitlər yaşadıqları bölgələrə və qan qohumluqlarına görə bir çox etnik qruplara bölünürlər. Yaşadıqları ərazilərə ad verən bu etnik qrupların bir-birindən çox fərqli olduğunu söyləmək olmaz, lakin bütün aborigen icmalarında olduğu kimi qan qohumluğunun həyati əhəmiyyət kəsb etməsi qəribə də ola bilməz.

Müxtəlif bölgələrdə bəzi icmalar böyük kəndlər yaratdılar. Lakin qış aylarında qrup halında ov etmək üçün bu kəndlər mövsümi tərk edilib. Məlumdur ki, yayda qaldıqları əraziləri tərk edən inuitlər çətin arktik şəraitdə soyuqdan qorunmaq üçün "iqlo” adlı qar sığınacaqları tikiblər.

İqlolar inuitlərin sərt şərtlərə necə uyğunlaşdığını və ətraf mühitdən ən praktik şəkildə istifadə etdiyini göstərən ən yaxşı nümunələrdən biridir.

İqlolar, müəyyən meyllərlə əmələ gələn qar bloklarının yığılması ilə günbəz şəklini alan sadə qar sığınacaqlarıdır. Usta İnuit üçün igloo qurmaq cəmi 20-30 dəqiqə çəkir. İçəridə,  hətta yuxu yerləri də var idi, qardan düzəldilmiş skamyalar isə yuxu yerləri yaratmaq üçün xəzlə örtülmüşdü. İqluların ümumiyyətlə kiçik nümunələrlə təmsil olunduğu bilinsə də, bəzi nümunələrin diametrinin 4 metr, hündürlüyü isə 3 metr olur.

 

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

 

Qışda onlar "ov komatikləri” deyilən itlərin çəkdiyi xizəklər sayəsində ova çıxırlar. Uzun ov zamanı qar daxması tikilir və orada məskunlaşırlar. Yaz və yay aylarında qış üçün ehtiyat etmək üçün bol-bol balıq və heyvan ovlayırlar. Onların buradakı evləri heyvan dərisindən tikilmiş çadırlardır.

 

Eskimos xalqının danışdığı dilə nəzər salsaq, eskimosların dili eskimos-aleut dil birliyinin bir qolunu təşkil edir. Bu dil burun yolu ilə danışılır və dildə təxminən 10.000 söz var. Qədim dövrlərdə yazı kimi yalnız şəkillər çəkildiyi halda, 20-ci əsrdə yazının forması dəyişdi.

 

Eskimosların dini inancları araşdırıldıqda məlum olmuşdur ki, onlar təbiət qüvvələrinə hakim olan ruhlara sitayiş edirdilər. Ancaq son illərdə burada edilən ekspedisiyalar eskimosların inanclarında və həyatında çoxlu dəyişikliklər etdi. Eskimoslar xristianlığı qəbul etməyə başladılar. Sivilizasiyadan uzaq olan eskimos tayfaları "anqaqkok” adlanan şamanların təsiri altındadır.

 

Eskimoslar ağlardan çox şey öyrəniblər. Əl sıxma bunlardan biridir. Qəbilə əl sıxmağı o qədər mənimsəmişdir ki, bu, uzunmüddətli dostluğun başlanğıcı hesab olunur. Əslində, eskimosların salamlama üslubları tamamilə fərqlidir. Bu qəbilələr burunlarını bir-birinə sürtməklə salamlaşırlar. Yaşlıların və uşaqların qayğısına böyük diqqət yetirilir. Yaşayış məntəqəsində evlərin sayı 200-dən çox deyil. Bu tayfada döyüş, döyüş kimi anlayışlar məlum deyil. Eyni zamanda, bu tayfa musiqiyə çox maraq göstərir.

İnuit mədəniyyətinin ən mühüm sosial vahidi, şübhəsiz ki, ailədir. Ümumiyyətlə, ailələr 5-6 nəfərdən ibarət olur və bu ailələrin 6-10-u kollektiv şəkildə ov edir.

Kişilər ovçuluqdan və ev tikməkdən, qadınlar isə yeməkdən, geyimdən və uşaqların baxımından məsul idilər.

Əsasən "vətənsiz” cəmiyyətə malik olan ənənəvi eskimoslarda, demək olar ki, bütün ənənəvi mədəniyyətlərdə olduğu kimi, sosial sosiologiyanın təməlində ailə və qohumluq əlaqələri dayanır.

 

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 


 

Burada "vətənsiz” sosial struktur dedikdə qeyri-institusional hakimiyyətlər nəzərdə tutulur. Əslində bunu başqa sözlə "gerontokratiya” kimi də qiymətləndirmək olar.

  Eskimoslar  müxtəlif icmalardan ibarətdir. İqaluit qəsəbəsi onların  regional ticarət mərkəzi hesab  olunur.    Arktika dairəsinin ən böyük yaşayış massivlərindən biri olan qəsəbənin əhalisi 2009-cu ildə 6200 nəfərə çatıb.

 Artıq  hər bir icmanın ən azı bir məktəbi var ki, orada uşaq bağçasından tutmuş orta məktəbə qədər təhsil verilir. Bütün cəmiyyətlərdə olduğu kimi, təhsildə də ən kritik məsələ ana dilində təhsildir.

 

Eskimoslar müxtəlif yaşayış yerlərində bənzərsiz sayıla bilən min illərlə mövcud olmuş  ənənələrini və mədəniyyətlərini qoruyub saxlamağa çalışırlar. 

 

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

İnuitlər-eskimoslar: Onların tarixi, adət-nənələri, bugünü

 

Qeyd: Yazı türkcədən tərcümə ilətəqdim olunur.

 

Hörmətli qonaq, Şərh yazmaq üçün zəhmət olmasa hesaba daxil olun ya da Qeydiyyatdan keçin.

Şərhlər:

Şərh Yaz
İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu Xəbəra şərh əlavə edə bilməz.