» » Uşağınız danışmaq istəyir ( I yazı)

Uşağınız danışmaq istəyir ( I yazı)

Uşağınız danışmaq istəyir ( I yazı)

Nitq inkişafı doğumdan etibarən başlayır və həyat boyu davam edər. Dil və öyrənmə arasında əhəmiyyətli bir əlaqə vardır.
Dil   öyrənməyi asanlaşdırır. Öyrənmə müddətində isə uşağın nitqi inkişaf edər. Nitq inkişafında, səsin eşidilməsi dili istifadə təcrübələrinin olması lazımdır. Uşaqlar ətraflarında olan fərdlərin danışıqlarını təqlid edərək danışmaq öyrəndikləri məlumdur. Uşağın ünsiyyət qurma, digərlərinin diqqətini çəkmə, istəklərini duyğu və düşüncələrini çatdırma ehtiyacı vardır. Bunlar nitq inkişafında vacib məsələlərdir.

Yeni doğulan dövr (0-6 həftə)


Yeni təbiətin davranışlarının çoxu istək xaricidir. Çıxışın inkişafı üçün axtarış, əmmə, udma refleksləri əhəmiyyətlidir. Yemək yemə ilə əlaqədar olan bu reflekslərin davamlı təkrarlanması ağlama və səslənmə nəticəsində, körpə danışma səsi istehsalı üçün lazımlı olan nəfəs alma və ağız üz strukturlarını qazanar. İlk 3 həftədə çıxarılan səslər məqsədsiz, mənasız təsadüfi çıxarılır. İkinci 3 həftəlik dövrdə fərqli səslər ortaya çıxar. Çıxarılan bu səslər, xəbərdarlıqçı ilə bağlı olub, ümumiyyətlə, aclıq və narahatlıq ağlamalarından ibarətdir. Ağlama, körpənin ehtiyac və istəklərini ifadə edən ilk tək ünsiyyət yoludur.
1-ci ayın sonunda ana artıq , səsin fərqliliyinə görə ağlamağın səbəbini (aclıq, hirslilik, acı) təyin edə bilər. Çıxarılan səslər, məna cəhətdən araşdırıldığında xam sözlərin başladığı; körpənin başqalarının səsinə reaksiya göstərdiyi məlum olur.

Qığıldama dövrü(6 həftə-3 ay)

Ağlama ilə birlikdə körpələr sadə səslər çıxarar. Çıxarılan bu səslər universaldır. Körpənin çıxardığı bu səslər qeyri-ixtiyaridir. Körpə bu səslərlə həm narahatlığını, rahat olmadığını çatdırmaq istəyər, həm də məmnunluğunu ifadə edər. İki aylıq körpədə tədricən ağız əzələlərini inkişafı başlayır və körpə artıq ağız hərəkətlərini idarə edə bilir, yəni ağız hərəkətlərini başlaya və yaxud dayandıra bilər. 2 və 3 aylıq dövr, gülmə və qıgıldama dövrüdür. Uşaq bu zaman səsi səs olaraq çıxardığını bilir. Çıxardığı səslərdən xoş olur, səs oyunları oynayır və özbaşına səslər ifadə etməyə başlayır. Təsadüfi olaraq çıxarılan səslər "a, "u” və o" məşhur səslərini uzadar. Daha sonra da bu səslərin sonuna "h" əlavə "ah, uh" şəklində səslər çıxararkən "s, k, g" kimi yumşaq damaq və qırtlaq səslərini çıxarır. Səs istehsalı hələlik refleklə bağlıdır. Çıxarılan səslər, məna cəhətdən araşdırıldığında məlum olur ki, bunlar, əsasən, məmnuniyyəti və narazılığına ifadə edən səslərdir.

Qığıldama dövrü (3-6 ay)

Uşağınız danışmaq istəyir ( I yazı)

Körpənin səs mexanizmi üzərindəki idarəsinin artdığı görülür. Dili yuvarlaqlaşdırma və irəli uzatma bacarığı müşahidə edilir. Uşaq artıq sərbəst olara məmnuniyyətini ifadə edən səslər çıxarır və özü öz çıxardığı bu səsləri təqlid edər. Bu təqlid səsləri daha çox uşaq yalnız olduqda xarakterik olur. İndi körpənin çıxardığı səslər refleksli olmaqdan çıxmış, tamamilə məqsədli hala çevrilmişdir. Səs çıxarma üçün xəbərdar edən özüdür. Bu dövrdə körpə, məşhur və samit səslərin növlərini çıxararaq bunları təkrar edər. Buna "vokal gimnastika” deyilir. Körpənin təkrar etməkdən xoşlandığı bu səslər "a-na", " ba-ba-ba" və "nə-nə-nə” kimi səslərdir.Göründüyü kimi, körpə samit səslərlə məşhur sait səsləri birləşdirərək iki hecalı sözlər meydana gətirməyə başlayır. Bu dövr körpənin öz-özünə danışmağa başladığı dövrdür.

 

"Qığıldanma”nın təkrar dövrü (6-9 ay)

Bu dövrü "səs oyunları”nın təkrarı dövrü olaraq da ifadə edə bilərik. Körpə artıq səs çıxarmaqla ilə eşitməyi birləşdirir. Seçilmiş eşidilən səsləri təkrarlayar. Mırıldanmanın təkrarının görülməməsi, bu dövrdə dil problemlərinin, eşitmə itkisi, zehni gerilik kimi vəziyyətlərin ortaya çıxdığını gösterir.Bəbəyin ağız hərəkətlərində müxtəliflik görünür. Körpənin çıxardığı səslər, heca təkrarına çevrilərək,daha çox, ətrafında eşitdiyi dilin xüsusiyyətlərini qazanar. Bu dövrdə uşaq, dəyişik səslər çıxarır , bütün səs mexanizmini sərbəst hərəkət etdirməyi öyrənər. Körpənin səs oyunlarında ritm istifadəsi formalaşmağa başlayır.
Körpənin çıxardığı səslər məna cəhətdən araşdırıldığında məlum olur ki, uşaqlar bu səsləri diqqət çəkmək, məmnuniyyət yaratmaq və ya hansısa obyekti xatırlatmaq istəyəndə çıxarır. Körpənin, insan danışmasına gülümsəyərək və ya səs çıxararaq cavab verdiyi acıq və məmnuniyyət səslərini ayırd etdiyi yəqin olunur.

Danışma dövrü

Bu dövr səs, söz, tək söz, ikisözlü, ifadələr, üç, eləcə də ddaha çoxsözlü ifadələr və qrammatik qaydalarına uyğun danışma dövrlərini əhatə edir.
9-12 aylığından başlayaraq uşaqinsan səslərini şüurlu bir şəkildə təqlid edər. Uşağın tez-tez zümzümə edərək yetkin danışmasına bənzəyən misralar meydana gətirdiyi aydın olur. Bu səslər çox vaxt hələ mənadan məhrum, cümlə ya da suala bənzəyən tələsik "mırıltı” şəklindədir. Bu anlaşılmaz danışmalara, jargon deyilməkdədir. Mırıldanmalar, uşaq üçün getdikcə söz yerini tutur. Bu mərhələdən sonra körpələr, artıq mənaları araşdırmaya öz dillərini öyrənməyə hazır vəziyyətdədir.

Uşağınız danışmaq istəyir ( I yazı)

 

Davamı var

Qeyd: Türkcədən tərcümə

Hörmətli qonaq, Şərh yazmaq üçün zəhmət olmasa hesaba daxil olun ya da Qeydiyyatdan keçin.

Şərhlər:

Şərh Yaz